Foto: Predrag Trokicić

Foto: Predrag Trokicić

 

Ovih dana navršava se 25 godina od napada Vojske Jugoslavije na sandžačko selo Kukurovići koje se nalazi na teritoriji Srbije (opština Priboj). Na području Kukurovića, koje je u potpunosti bilo naseljeno bošnjačkim stanovništvom, nije bilo ratnih dejstava, niti su se u selu nalazile bilo kakve oružane formacije. Ipak, krajem 1992. godine položaje oko ovog mesta zauzeo je Užički korpus VJ, a progon stanovništva kulminirao je 18. februara 1993. godine kada je izveden minobacački i pešadijski napad – selo je razrušeno, a troje meštana bošnjačke nacionalnosti je ubijeno. Bez obzira što se iz izjava svedoka jasno može zaključiti da osim pripadnika tadašnje Vojske Jugoslavije na tom području nije bilo drugih oružanih grupa koje su mogle da izvrše ovaj zločin, ni posle dve i po decenije nije identifikovan nijedan osumnjičeni, a 12 godina od podnošenja krivične prijave Fonda za humanitarno pravo, predmet se još uvek nalazi u fazi istrage.

Ni parnični postupci koje je Fond pokrenuo u ime najbližih srodnika ubijenih Kukurovičana i meštana kojima su uništene kuće, nisu doveli do isplate naknade štete. Sud je odbio sve tužbene zahteve kao zastarele, a obrazloženjem da država može odgovarati za naknadu štete samo ako je izvršilac krivičnog dela pravnosnažno osuđen, sud je paradoksalno konstatovao da nema prepreke krivičnom gonjenju. Na ovaj način žrtve su dodatno kažnjene zbog potpune nespremnosti države da procesuira i osudi odgovorne za ovaj zločin protiv civilnog stanovništva.

Teško je očekivati da će država Srbija ikada privesti kraju istragu (ako se uopšte i vodi) o ovom zločinu koja traje već 12 godina, a dodatna uvreda za žrtve je i to što postojeća zakonska rešenja sprečavaju da žrtve dobiju adekvatnu reparaciju. Naime, Zakon o pravima civilnih invalida rata iz 1996, pri samom definisanju ko se može smatrati civilnom žrtvom rata, u potpunosti je isključio brojne kategorije žrtava, među kojima su i građani nesrpske nacionalnosti koji su bili žrtve srpskih državnih ili paradržavnih snaga. Sam zakon je diskriminatorski jer je jedan od uslova da se neko može smatrati civilnom žrtvom rata to da je povredu ili pogibiju morao prouzrokovati „neprijatelj“. To praktično znači da gotovo nijednu žrtvu koja nije srpske nacionalnosti ovaj zakon neće prepoznati, jer su one, po pravilu, stradale od ruku snaga koje država Srbija smatra „prijateljskim“.

Ovo je bio jedan od razloga zbog kojih je 2016. godine Fond za humanitarno pravo Ustavnom sudu Srbije uputio inicijativu za ocenu ustavnosti Zakona o pravima civilnih invalida rata. Sud je tu inicijativu odbacio, tako da je i dalje na snazi zakon koji neposredno ili posredno diskriminiše brojne kategorije po različitim ličnim svojstvima i uskraćuje im elementarnu socijalnu pravdu.

Po procenama Fonda za humanitarno pravo u Srbiji trenutno živi između 15 i 20.000 civilnih žrtava rata. Međutim, postojeći Zakon, na koji nema primedbu ni najviša sudska institucija, pri samom definisanju ko se može smatrati civilnom žrtvom rata, isključio je, na primer, osobe sa stepenom fizičkog invaliditeta manjim od 50 odsto (za ratne vojne invalide prag je 20 odsto), preživele silovanja i drugih oblika seksualnog nasilja u ratu, građane nesrpske nacionalnosti koji su bili žrtve srpskih snaga, osobe koje su pretrpele povredu izvan perioda formalno proglašenog ratnog stanja u Srbiji i nestale osobe ako nisu proglašene za umrle, srodnike poginulog civila koji sa njim nisu živeli u zajedničkom domaćinstvu.

Fond za humanitarno pravo i Centar za unapređivanje pravnih studija predstavili su 2015. godine svoj Model zakona o pravima civilnih žrtava rata u vezi sa oružanim sukobima koji su se dogodili 1991-2001. na teritoriji bivše Jugoslavije, koji trenutno žive u Srbiji. I taj pokušaj da se zameni postojeći Zakon koji nastavlja da diskriminiše civilne žrtve rata je propao. Među nama, bez ikakvih prava, i dalje žive hiljade ljudi koji su žrtave torture, seksualnog nasilja, nečovečnog postupanja, nezakonitog pritvora, prinudne mobilizacije… Među njima nisu Fatima Sarač, Uzeir Bulutović i Mušan Husović. Ubijeni su u Kukurovićima 18. februara 1993. godine.

 

Izvor: Fond za humanitarno pravo

on-off, 18.02.2018.